Rehabilitacija nakon hirurškog lečenja artroze kuka

Oporavak koji vraća snagu i samopouzdanje

Rehabilitacija nakon hirurškog lečenja artroze kuka ključna je za ponovno sticanje pokretljivosti, snage i samopouzdanja. Nakon ugradnje totalne proteze kuka, pacijenti se postepeno vraćaju svakodnevnim aktivnostima, sportskim aktivnostima i radnim obavezama. Uz odgovarajuće vežbe, edukaciju i podršku, bol se smanjuje, poboljšava se funkcija zgloba i omogućava siguran i samostalan život.

Rehabilitacija po kirurskem zdravljenju4

Barbara Adlešič Žugelj, dr med., specijalista fizikalne i rehabilitacione medicine

Jedan od glavnih uzroka bola i onesposobljenosti kod starijih osoba je osteoartroza. Sa starenjem stanovništva, rasprostranjenom prekomernom ishranom i porastom broja povreda, očekuje se da će globalna učestalost osteoartroze i dalje rasti. Kada su konzervativne mogućnosti lečenja iscrpljene, ugradnja totalne proteze kuka predstavlja efikasan i opšteprihvaćen hirurški zahvat. Ciljevi rehabilitacije nakon takvog zahvata, pored smanjenja bola, obuhvataju prevenciju postoperativnih komplikacija, poboljšanje pokretljivosti i korekciju deformiteta zgloba, korekciju obrasca hoda, prevenciju padova, unapređenje kvaliteta života i očuvanje samostalnosti osobe.

REHABILITACIJA NAKON UGRADNJE TOTALNE ENDOPROTEZE (TEP) KUKA

U većini objavljenih protokola rehabilitacija se okvirno deli na četiri postoperativne faze, a napredovanje između njih zavisi od postizanja ciljeva svake faze. Kako bi se izbeglo iščašenje kuka, pacijenti dobijaju detaljna uputstva o položajima i pokretima koji mogu biti štetni. Opšte mere predostrožnosti uključuju izbegavanje istovremenog savijanja i unutrašnje rotacije noge, forsiranih pokreta u kuku tokom vežbi, niskog sedenja (kukovi treba da budu viši od kolena) i prekrštanja nogu. Potreban je oprez pri čučanju, podizanju predmeta sa poda, obuvanju i oblačenju donjeg dela tela, kao i pri ulasku i izlasku iz automobila. Savetuje se da se ne leži na operisanoj strani dok to izaziva bol ili nelagodnost, a spavanje sa jastukom između nogu preporučuje se tokom prvih 4–6 nedelja.

Nakon otpusta iz bolnice vežbe za poboljšanje pokretljivosti i jačanje mišićne snage obe donje ekstremitete treba nastaviti i u kućnim uslovima. Preporučuje se hodanje uz pomoć štaka, uz postepeno povećavanje distance u skladu sa mogućnostima pacijenta. Šest do osam nedelja nakon operacije pacijent obavlja kontrolni pregled kod hirurga, koji obično predlaže nastavak rehabilitacije u okviru dvonedeljnog stacionarnog banjskog lečenja. Program rehabilitacije u banji individualno se prilagođava kliničkom stanju pacijenta. Pored vežbi za noge, preporučuju se i vežbe za jačanje mišića trupa, trening dinamičke ravnoteže i funkcionalno usmerene vežbe, kao što su hodanje uz stepenice i savladavanje prepreka. Pacijenti mogu biti uključeni u vođenu hidrogimnastiku u bazenu ili u Hubbardovoj kadi, ukoliko je postoperativni ožiljak zarastao i ne postoje druge kontraindikacije za vežbanje u vodi. Hodanje uz pomoć pomagala (štake, štapovi za hodanje) preporučuje se dok se ne uspostavi adekvatan obrazac hoda. Po završetku banjskog lečenja pacijenti se uglavnom vraćaju fizički manje zahtevnim predoperativnim aktivnostima.

POVRATAK U AKTIVAN ŽIVOT

Pomoćna sredstva za svakodnevne aktivnosti

Smanjena funkcionalna sposobnost nakon totalne endoproteze kuka (TEP) može trajati 12 meseci ili duže.

U kućnim uslovima preporučuje se korišćenje pomoćnih sredstava koja olakšavaju obavljanje svakodnevnih aktivnosti, kao što su: držači na zidovima u tušu ili kadi i pored WC šolje, stabilna stolica za tuširanje, nastavak za podizanje WC šolje, protivklizni podmetači, sunđer sa drškom za pranje, pomoćno sredstvo za obuvanje čarapa, duga kašika za obuvanje cipela, hvataljka za podizanje predmeta sa tla, čvrsti jastuci na sedištima.

Intimni život

Kod pacijenata je najčešći strah od iščašenja kuka, što je delimično povezano sa nedostatkom informacija. Opšte pravilo nakon TEP je izbegavanje ekstremnog savijanja kuka; stoga se ne preporučuju položaji kao što su klečanje na partneru, kao ni spavanje na operisanom boku nekoliko nedelja.

Trudnoća i porod nakon TEP

U poređenju sa ženama bez TEP, kod žena u reproduktivnom dobu nakon zamene kuka ne postoji povećan rizik od komplikacija u trudnoći. Takođe, nisu poznati štetni uticaji na zdravlje još nerođenog deteta, a trudnoća nema negativan uticaj na protezu. Među najčešćim problemima koje navode operisane trudnice su pojačani bolovi u operisanom kuku. TEP ne povećava značajno rizik od komplikacija tokom porođaja ni za majku ni za dete; odluka o preventivnom carskom rezu se donosi individualno.

Vožnja automobila

Ponovno upravljanje ličnim automobilom je moguće 4–8 nedelja nakon operacije. Faktori koji mogu uticati na bezbednost vožnje uključuju bol, primanje opioidnih analgetika, stariju životnu dob i prethodno iskustvo u vožnji.

Povratak sportu

Kako se indikacije za totalnu artroplastiku zglobova šire, danas su kandidati za operaciju mlađi i fizički aktivniji, što povećava očekivanja o povratku aktivnom životnom stilu. S druge strane, starija populacija se duže bavi sportom. Većina pacijenata može se vratiti preoperativnom nivou bavljenja sportovima sa niskim ili umerenim rizikom 7–12 meseci nakon operacije, u proseku posle 6 meseci.

Uopšteno, preporučuju se sportovi sa niskim rizikom, kao što su plivanje, biciklizam, nordijsko hodanje, jedrenje, golf, planinarenje, ples i skijaško trčanje. Uključivanje u sportove sa umerenim rizikom, kao što su tenis, alpsko skijanje, planinarenje i sportsko trčanje, preporučuje se individualno, u zavisnosti od pacijenta. Sportovi sa visokim rizikom, kao što su maraton, fudbal, rukomet, odbojka, košarka, borilačke veštine, skok u vis, vodeni sportovi i penjanje, se ne preporučuju.

Povratak na posao

Povratak na posao je cilj uspešne rehabilitacije. U proseku, pacijenti se vraćaju na posao posle 3 meseca.

Uključivanjem pacijenta u ranu postoperativnu rehabilitaciju poboljšava se ishod lečenja. Osnovu rehabilitacije čine edukacija pacijenta, vežbe za jačanje mišića donjih ekstremiteta i trupa, funkcionalno usmerene vežbe, vežbe ravnoteže i trening hoda uz pomoć pomagala.

Zdravstvo